حد شرابخواری

چندی پیش جوانی در آذبایجان شرقی بر اثر تازیانه آن هم به دلیل شرابخواری جان داد یا دستکم چنین شایع شد که به واسطه این تازیانه جان داده است هرچند مقامات قضایی به شدت انکار کردند و دلیل مرگ را چیز دیگری عنوان کردند. به همین دلیل یاد دادگاهی افتادم با همین موضوع که قاضی به موکلم گفت: راستش را بگو! این شرابها برای خودته؟ و موکلم گفت: نه حاجاقا 20سال پیش خوردم ولی بعدش توبه کردم. قاضی هم با تندی گفت حالا که دروغ میگی میگم علاوه بر مجازات نگهداری مشروبات شلاق 20سال پیش را هم بهت بزنند. بحثم با قاضی بالا گرفت. برگشت و گفت: جناب وکیل نکند میخواهی بگویی حد هم مشمول مرور زمان میشه و بعد از 20 سال قابل اعمال نیست. گفتم: نظر من را بخواهید اصلا به چنین حدی باور ندارم در قرآن هیچ سخنی از حد شرابخواری نیامده است، یعنی اساسا در قرآن مجازاتی برای شرب خمر نداریم. بگذریم از اینکه آن جلسه و آن پرونده چه شد ولی این مرگ بهانه ای شد که در این رابطه بنویسم:

در روزگاری هستیم که مجازاتهای بدنی به طور کل در حال طرد شدن اند. باز بحث قصاص که پیش می آید سخن بر نفی و رد آن هنوز قابل تامل است اما در مورد مجازاتهایی مانند شلاق آن هم به اتهاماتی این چنین مانند شرب خمر به نظر باید بازنگری کرد. این سخن البته مخالفین بسیاری دارد. چه از سوی مذهبیون و سنتیها که این امر را مخالف دین اسلام میدانند و چه غیرمذهبی هایی که این سخن مرا از مقوله بزک کردن دین و تزکیه اسلام از خشونت می انگارند. البته خوانش و مدعایم هیچکدام از این دو نیست. به عنوان وکیل و حقوقدانی که بر آتش قرآن پژوهی نیز دستی دارد، سخنم مبتنی بر قرآن است. در قرآن هرچند طی چند مرحله از ناپسندی شرابخواری سخن رفته٬ اما هیچ مجازاتی برای آن تعیین نشده، حال آنکه برای برخی از رفتارهای دیگر چون فحشا و زنا یا سرقت یا محاربه به ظاهر حدود و مجازاتهایی تعیین شده است و این باید نکته قابل تاملی برای مذهبیون باشد. سکوت متنی چنین نباید بی دلیل و از سر اتفاق باشد.
اما اگر سخن از تردید در سنت میزنم چون در روایات هم گاهی روایاتی به چشم میخورد که پرداختن به آن مجال مستقلی میطلبد. اما اشاره را همین بس که حتی عمر خطاب یعنی خلیفه دوم که به فاروق موسوم بود و بر اجرای احکام و حدود اسلامی مصر بود و روایتهای تاریخی از خشکی، تعصب و سختگیری وی در اجرای دقیق اسلام حکایت دارد، در مواجهه با حد شرابخواری چندان سختی نشان نمیداد. اگر فرصتی دست داد مفصلا در رابطه اش خواهم نوشت.
از سوی دیگر حتی اگر فرض بگیریم چنین حدی در سنت وجود داشته با توجه به زمان و مکان و احوالات روزگار باید بازنگری جدی داشت. حتی اگر باور داشته باشید که دین جاودانه و برای همه زمانها و مکانهاست، باید جدی به این امر اندیشید که آیا احکام دینی از مراتبی برخوردارند یا نه؟ برای مثال نماز واجب است، روزه و حج واجب است،حجاب و اجرای حد واجب است. اما سوال آن است که آیا همه اینها در یک مرتبه اند؟ و دیگر اینکه اگر چنین است آیا اجرای مجازات در مفهوم کلی آن و به هدفی خاص منظور نظر شارع بوده و صورت مجازات صرفا طریقیت داشته یا نه، صورت و فرم مجازات هم موضوعیت داشته و شارع به همان شکل بدوی و کهن آن اصرار داشته است؟ اگر نظرتان به خوانش دوم متمایل باشد به ایراداتی جدی مبتلا خواهید شد. یکی از چالشها آنکه با سابقه این مجازاتهای بدنی در تاریخ بشر چه میکنید؟ مثلا اگر بدانید سنگسار یا تازیانه اولین انواع دفاع و مجازات از ابتدای زیست انسان خوراکجو بر پهنه گیتی بوده و بعدها به ادیان ابتدایی نفوذ کرده و سپس به ادیان پیشرفته، آن گاه بازنگری ضروری مینماید.